Yn dathlu 400 mlynedd o Gastell Rhiw'r-perrai 15–17 Hydref 2026

6/6/2026

Adeiladwyd Castell Rhiw’r-perrai gan Syr Thomas Morgan o Fachen a'i gwblhau yn 1626 – 400 mlynedd yn ôl!

Ymunwch â ni i ddathlu 400 mlynedd o'r unig gastell pasiant yng Nghymru. Dyma heneb gofrestredig hudolus sydd yn anffodus mewn perygl o gwympo.

15–17 Hydref 2026 yn Neuadd y Gweithwyr Bedwas, Hen Heol Casnewydd, Caerffili CF83 8BJ.

Arddangosfa ar agor i'r cyhoedd o 1 tan 6pm bob dydd – galwch heibio.

Cofrestrwch ar gyfer un neu fwy o'r sgyrsiau.

Cofrestri i fynychu un neu fwy o'n sgwrsiau diddorol.

Dydd Iau, 15 Hydref

2pm Gefell Rhiw'r-perrai: Stori am adfer Castell Lulworth – James Weld, Cadeirydd, Ystad Lulworth

Mae Castell Lulworth yn swydd Dorset yn debyg iawn i Riw’r-perrai – castell pasiant a adeiladwyd yn yr 1600au ac a ddifrodwyd gan dân yn y ganrif ddiwethaf. Adferwyd Lulworth yn 1998 gyda chyllid gan English Heritage ac, ynghyd â'r parcdir o'i gwmpas, mae ar agor i'r cyhoedd ar adegau penodol o'r flwyddyn. Does neb yn byw yng Nghastell Lulworth mwyach, ond mae gwaith adfer gofalus yn dangos yr haenau o hanes oddi mewn i’w furiau. Bydd James yn ein hysbrydoli drwy sôn am y gwaith hwn, ac yn egluro hyfywedd masnachol y defnydd o’r castell dros yr 20 mlynedd diwethaf.

Dydd Gwener, 16 Hydref

2pm Castell Rhiw’r-perrai, safbwyntiau newydd o gofnodi adeiladau hanesyddol – Richard Hardy, Uwch Ymgynghorydd Adeiladau Hanesyddol, Cotswold Archaeology

Bydd Richard yn darparu rhagor o fanylion am y rhaglen cofnodi hanesyddol a gynhaliwyd yn 2024. Bydd yn trafod rhai o fanylion yr hen gynlluniau llawr a sut maen nhw wedi newid dros amser, ynghyd ag arsylwadau o astudiaeth o ffabrig ffisegol gweddillion yr adeilad. Bydd y sgwrs hefyd yn nodi rhai o ragflaenwyr yr adeilad a allai fod wedi ysbrydoli ei ddyluniad a'i esblygiad nodedig.

3:30pm Castell Rhiw’r-perrai – Cynlluniau, Addewidion, a Gadael: Dyfodol Coll Castell Rhiw’r-perrai – Dr Jon Berry, Uwch Arolygydd Henebion ac Archaeoleg, Cadw

Dr Jon Berry yw Uwch Arolygydd Henebion ac Archaeoleg Cadw. Mae wedi bod yn gweithio i Cadw ers 24 mlynedd ac wedi bod yn ymwneud â Chastell Rhiw’r-perrai ers 2010. Yn y cyflwyniad hwn, bydd Jon yn edrych ar y cynlluniau datblygu sydd wedi mynd a dod dros y degawdau diwethaf, gan roi cipolwg ar ba mor anodd yw gweithio gydag adfeilion gwaith maen cymhleth.

7pm Straeon Castell Rhiw’r-perrai – Paul Busby, adroddwr stori a chrëwr y podlediad, Little Knowledge.

Ymunwch â Paul am straeon diddorol am Gastell Rhiw’r-perrai – castell 'ffug' mawreddog i ŵr llys pwerus, lloches i'r Brenin Siarl I, a chartref i etifedd Ystad Tredegar. Bydd Paul yn dilyn hanes a chwedlau'r adeilad aml-lawr hwn a gafodd ei ddinistrio ddwywaith bron gan dân. Claddedigaeth ryfedd, un gladdedigaeth cyn ei hamser, yr effaith a gafodd y Cyrnol Fred Morgan ar ei staff, a ffenomen y gŵr oedd yn hoff o botsian.

Dydd Sadwrn, 17 Hydref

12pm Castell Cyntaf Rhiw’r-perrai – Mike Gwyther a Pat Jones-Jenkins o Ymddiriedolaeth Cadwraeth Castell Rhiw’r-perrai

Castell Rhiw’r-perrai, a adeiladwyd gan Syr Thomas Morgan o Fachen yn 1626, yw’r unig gastell pasiant yng Nghymru. Dysgwch ragor am ei fywyd a sut daeth i adeiladu ei dŷ godidog yn Llanfedw 400 mlynedd yn ôl.

1pm Dawnsio llys gyda My Lady's Dancers a hwyl i’r gynulleidfa

1:30pm Rhiw’r-perrai, llethr y coed gellyg – Dr Elaine Davey a Charlotte Rogers o Ymddiriedolaeth Cadwraeth Castell Rhiw’r-perrai

Mae Castell Rhiw’r-perrai mewn ardal gadwraeth ac mae wedi'i restru yng Nghofrestr Parciau a Gerddi o Ddiddordeb Hanesyddol Arbennig Cadw am ei barc ceirw, olion pensaernïol ei osodiad o'r 17eg, a gerddi a thirlunio ffurfiol Edwardaidd. Dysgwch ragor am yr amgylchfyd prydferth o amgylch Rhiw’r-perrai.

2.30pm Dawnsio llys gyda My Lady's Dancers a hwyl i’r gynulleidfa

3pm Pasiantau a Gwleddoedd – Dr Juliette Wood, Prifysgol Caerdydd

Roedd pasiantau a masgiau yn ddigwyddiadau pwysig yn llysoedd y Tuduriaid a’r Jacobeaid. Pan ddywed Prospero ar ddiwedd The Tempest fod ei fywyd fel alltud, a thrwy estyniad y ddrama ei hun, yn 'basiant dibwys', byddai cynulleidfaoedd y cyfnod wedi deall y perfformiadau y cyfeiria atyn nhw. Bydd y sgwrs hon yn darlunio pasiantau a masgiau cynnar gan ddefnyddio darluniau cyfoes a disgrifiadau o setiau a gwisgoedd. Dilynir hyn gan ddawnsfeydd o'r cyfnod, a bydd y dawnswyr yn gwisgo gwisgoedd i ychwanegu dimensiwn ychwanegol er mwyn i ni werthfawrogi sut y llwyfannwyd y perfformiadau gwych hyn.