Defnyddiwch eich sgiliau creadigol i goffáu 400 mlynedd o Gastell Rhiwperra - 16 Gorffennaf4/7/2026  Adeiladwyd Castell Rhiwperra gan Syr Thomas Morgan o Fachen ac fe’i cwblhawyd yn 1626. Ymunwch â ni i ddathlu 400 mlynedd o’r unig gastell pasiant yng Nghymru - heneb gofrestredig hudolus sydd mewn perygl o ddymchwel. Ysbrydolwyd dyluniad pensaernïol unigryw y castell gan rwysg a oedd weithiau’n defnyddio cestyll fel golygfeydd mewn dathliadau pasiant cyhoeddus. Rydym yn creu dau Gastell Rhiwperra a fydd yn cael eu harddangos mewn arddangosfa leol goffaol ym mis Hydref. Bydd yr artist Haf Weighton yn cynnal gweithdy am ddim yng Nghlwb y Gwasanaethau Unedig, Machen, Heol y Ffofon, Machen CF83 8EP ar Ddydd Iau 16 Gorffennaf o 6.30pm i 8.30pm lle gallwch helpu i frodio'r cestyll. Does dim angen profiad! Bydd te a choffi am ddim ar gael a bydd y bar ar agor i brynu lluniaeth yn ystod y digwyddiad. Addas ar gyfer pobl 14 oed+ gan y defnyddir nodwyddau. Mae trefnu lle yn hanfodol i sicrhau bod gennym ddigon o ddeunyddiau. E-bost: [email protected]. Byddwn yn ychwanegu geiriau a atgofion am Gastell Rhiwperra I’r darnau tecstiliau. Os hoffech i’ch dyfyniad gael ei ystyried, e-bostiwch ef atom neu rannwch ef gyda ni ar gyfryngau cymdeithasol. Rydym yn annog negeseuon yn Gymraeg ac yn Saesneg, na ddylent fod yn fwy nag un frawddeg. Mae Haf Weighton yn artist tecstilau sydd â dros 30 mlynedd o brofiad yn arwain prosiectau celfyddydau mewn lleoliadau iechyd, addysg a chymunedol ar draws Cymru ac yn rhyngwladol. Mae wedi arddangos yn eang gan gynnwys yr Oriel Saatchi ac Y Lle Celf ac mae’n aelod dethol o Gymdeithas y Crefftwyr Dylunwyr. https://hafweighton.art/ Mae'r prosiect hwn wedi’i wneud yn bosibl gydag arian gan Gyngor Celfyddydau Cymru.  
0 Comments
 Adeiladwyd Castell Rhiw’r-perrai gan Syr Thomas Morgan o Fachen a'i gwblhau yn 1626 – 400 mlynedd yn ôl! Ymunwch â ni i ddathlu 400 mlynedd o'r unig gastell pasiant yng Nghymru. Dyma heneb gofrestredig hudolus sydd yn anffodus mewn perygl o gwympo. 15–17 Hydref 2026 yn Neuadd y Gweithwyr Bedwas, Hen Heol Casnewydd, Caerffili CF83 8BJ. Arddangosfa ar agor i'r cyhoedd o 1 tan 6pm bob dydd – galwch heibio. Cofrestrwch ar gyfer un neu fwy o'r sgyrsiau. Cofrestri i fynychu un neu fwy o'n sgwrsiau diddorol. Dydd Iau, 15 Hydref
Dydd Gwener, 16 Hydref
Dr Jon Berry yw Uwch Arolygydd Henebion ac Archaeoleg Cadw. Mae wedi bod yn gweithio i Cadw ers 24 mlynedd ac wedi bod yn ymwneud â Chastell Rhiw’r-perrai ers 2010. Yn y cyflwyniad hwn, bydd Jon yn edrych ar y cynlluniau datblygu sydd wedi mynd a dod dros y degawdau diwethaf, gan roi cipolwg ar ba mor anodd yw gweithio gydag adfeilion gwaith maen cymhleth.
Dydd Sadwrn, 17 Hydref
Mae Castell Rhiw’r-perrai mewn ardal gadwraeth ac mae wedi'i restru yng Nghofrestr Parciau a Gerddi o Ddiddordeb Hanesyddol Arbennig Cadw am ei barc ceirw, olion pensaernïol ei osodiad o'r 17eg, a gerddi a thirlunio ffurfiol Edwardaidd. Dysgwch ragor am yr amgylchfyd prydferth o amgylch Rhiw’r-perrai.
Cofrestri i fynychu un neu fwy o'n sgwrsiau diddorol. Gyda diolch i'n cyllidwyr:
Bydd Pwyllgor Hawliau Tramwy Cyhoeddus Cyngor Caerffili ddydd Iau 27 Mawrth yn penderfynu tynged mynediad cyhoeddus i weld yr unig gastell pasiant yng Nghymru. Mae hawl tramwy cyhoeddus Llanfedw FP1 yn mynd trwy dir y Castell rhwng y gatiau dan glo o'r gogledd i'r de o'r safle (llinell ddu A i C). Mae'r llwybr hwn yn rhan o daith gylchol Afon Rhymni, sy'n cael ei fwynhau gan lawer. I barhau â'r daith, mae'n rhaid i chi gymryd llwybr y tu allan i wal orllewinol tiroedd y Castell, sy'n serth iawn ac yn anwastad ar un pen, gyda'r pen arall yn fwdlyd iawn yn y gaeaf.  Bydd y dargyfeiriad arfaethedig (llinell D i C) yn mynd â'r cyhoedd tua 65m i ffwrdd o'r Castell y tu ôl i barth marchogaeth ceffylau gweithredol ac ar arglawdd serth iawn, gan ei gwneud yn sylweddol llai cyfleus gan na fydd y cyhoedd yn gallu mwynhau'r un golygfeydd, ac ni fydd mor hygyrch. Gallwch weld y cynnig a'r mapiau cysylltiedig yn yr adroddiad cyhoeddus ar y dudalen hon – eitem 4 ar yr agenda. Un o'r prif resymau a roddir dros gadw'r gatiau dan glo a dargyfeirio'r llwybr yw diogelwch gan fod y Castell mewn perygl, ond nid yw'r adroddiad yn ystyried yr arolwg strwythurol diweddar a gynhaliwyd gan Cadw ym mis Gorffennaf 2024, ac mae'n cynnwys dyfyniad gan Cadw o 2023. Mae Atodiad 7 yn y papurau yn dangos map y cyfeirir ato fel parth perygl/cwympo - a ddangosir isod. Mae'r prif drac yn rhannol o fewn y parth perygl/cwympo sy'n cynnwys ymyl ar gyfer malurion treigl ac nid dim ond uchder y waliau presennol. Nid oes unrhyw gyd-destun o gwmpas y map hwn, asesiad risg llawn nac unrhyw liniaru diogelwch i helpu gyda gwneud penderfyniadau. Mae hyn hefyd yn ymddangos yn bryderus i ddangos bod rhan o'r Bwthyn o fewn y parth perygl/cwympo. Yn ddiweddar, rhoddwyd caniatâd cynllunio i'r ardal hon ar gyfer datblygiad preswyl gan Gyngor Caerffili er bod aelodau'r cyhoedd wedi codi'r mater diogelwch ar y pryd.  Dim ond traean o'r llwybr presennol sydd mewn ardal a allai fod yn beryglus a hoffem weld y parth perygl/cwympo yn cael ei ailbennu gan ddefnyddio'r wybodaeth arolwg strwythurol ddiweddaraf, a allai wedyn weld dargyfeiriad dros dro i ffwrdd o'r castell ac i'r prif lwybr. Mae hwn yn opsiwn y gallai Pwyllgor Hawliau Tramwy Cyhoeddus Cyngor Caerffili ei ystyried. Bydd y prif drac yn cael ei gadw mewn cyflwr da a rhaid i'r Castell gael ei wneud yn ddiogel gan y bydd y parth perygl/cwympo presennol yn beryglus i'r datblygiad preswyl.
Nid oedd y caniatâd cynllunio a roddwyd yn 2022 i ddatblygu'r safle yn dangos yr hawl tramwy cyhoeddus ar unrhyw gynlluniau er bod canllawiau Llywodraeth Cymru ar gyfer awdurdodau lleol yn nodi bod effaith datblygiad ar hawl tramwy cyhoeddus yn ystyriaeth sylweddol wrth benderfynu ar geisiadau am ganiatâd cynllunio a dylai awdurdodau sicrhau bod y canlyniadau posibl yn cael eu hystyried pryd bynnag y caiff ceisiadau o'r fath eu hystyried. Mae Polisi Cynllunio Cymru (PPW) 2024 yn diffinio hawliau tramwy cyhoeddus fel seilwaith gwyrdd ac yn nodi bod yn rhaid i'r system gynllunio ddiogelu'r ddarpariaeth o seilwaith gwyrdd. Cymerwch ran Dangoswch eich cefnogaeth drwy fynychu'r cyfarfod cyhoeddus yn Siambr Cyngor Caerffili, Tŷ Penallta, Tredomen, Ystrad Mynach, Caerffili, CF82 7PG ddydd Iau 27 Mawrth am 2pm. Mae angen i chi gyrraedd cyn 1.50pm i gael eich derbyn i'r oriel wylio. Gweld rhagor o fanylion, yr holl bapurau cysylltiedig ar-lein a chael mynediad at y ddolen we fyw. Os oes gennych unrhyw gwestiynau, anfonwch e-bost at: [email protected] Os ydych chi'n caru Castell Rhiw’r Perrai gymaint â ni, yna beth am wirfoddoli eich amser i'n helpu i gyfleu ei hanes diddorol i’r gymuned. Cwblhawyd Castell Rhiw’r Perrai gan Syr Thomas Morgan o Fachen ym 1626, ac rydym yn dechrau ymchwilio a chynllunio gweithgareddau i nodi ei 400 mlynedd o hanes. Mae angen gwirfoddolwyr arnom i'n helpu gyda chynllunio digwyddiadau a chyfathrebiadau i adrodd straeon am y lle rhyfeddol hwn. Rydym wedi sefydlu pwyllgor ymgysylltu yn ddiweddar a byddem wrth ein bodd yn eich denu i helpu gyda syniadau, cynllunio a gwirfoddoli mewn digwyddiadau. Os oes gennych ddiddordeb ym mhwysigrwydd ein treftadaeth, ein hanes, neu'r amgylchedd, ac yn gallu sbario ychydig oriau'r mis i'n helpu, yna e-bostiwch: [email protected] Mae Castell Rhiw'r Perrai wedi chwarae rhan fawr yn hanes De Ddwyrain Cymru...
Ni allwch ymweld â Chastell Rhiw’r Perrai gan ei fod yn eiddo preifat ac yn adfail peryglus ond mae nifer o olygfannau o lwybrau cyhoeddus, a llwybrau cerdded a mapiau awgrymedig. Ymwelwch yr ardal Ar 18 Gorffennaf daeth ein deiseb i ben, ar ôl denu 10,500 o lofnodion, yn gofyn i'r Senedd wneud cynlluniau rheoli cadwraeth yn orfodol ar gyfer henebion cofrestredig sydd mewn perygl fel Castell Rhiw'r Perrai.
Ers hynny, mae Dawn Bowden, Dirprwy Weinidog y Celfyddydau, Chwaraeon a Thwristiaeth wedi rhoi ymateb am ein deiseb i Bwyllgor Deisebau'r Senedd. Darllenwch y llythyr gan y Dirprwy Weinidog Yna ym mis Awst, cawsom ein gwahodd gan Bwyllgor Deisebau'r Senedd i ddarparu ein hymateb. Darllenwch ein hymateb i lythyr y Dirprwy Weinidog Bydd ein deiseb a'r ymatebion hyn yn cael eu trafod gan Bwyllgor Deisebau'r Senedd brynhawn dydd Llun 11 Medi lle byddant yn penderfynu sut y gallant fwrw ymlaen â'n deiseb ac a fydd yn cael ei hargymell ar gyfer dadl yn y cyfarfod llawn. Gallwch wylio'r drafodaeth yn fyw o 14:00 trwy'r ddolen ar eu gwefan Rhagor o wybodaeth am ein deiseb  Mae Castell Rhiwperra wedi chwarae rhan fawr yn hanes De Ddwyrain Cymru, ond ar hyn o bryd mae'n adfail sydd mewn perygl o gwympo. Ymunwch ag Ymddiriedolaeth Cadwraeth Castell Rhiwperra yn Fferm Gartref Rhiwperra i ddarganfod mwy am ei orffennol diddorol:
Dewiswch nifer y tocynnau sydd eu hangen arnoch i gynnwys nifer y bobl sy'n dod gyda chi. Bydd y ddwy daith yn cychwyn ac yn gorffen yn Ruperra Home Farm:
Archebu yn hanfodol Helpwch Ymddiriedolaeth Cadwraeth Castell Rhiwperra i achub Castell Rhiwperra a’r adeiladau a’r gerddi cyfagos trwy ymgyrchu i’w diogelu er mwyn eu defnyddio er budd y gymuned, ac i sicrhau gwell dyfodol ar gyfer ein treftadaeth leol werthfawr. * Noder os gwelwch yn dda nad ydych yn gallu ymweld â’r Castell gan ei fod yn eiddo preifat ac yn adfail peryglus. Bydd y teithiau cerdded yn cynnwys golygfeydd o'r Castell.  Rydyn ni wedi llwyddo! Rydym yn falch iawn o rannu bod ein deiseb wedi cau ar 18 Gorffennaf 2023 a chawsom 10,500 o lofnodion yn gofyn i'r Senedd wneud cynlluniau rheoli cadwraeth yn orfodol ar gyfer henebion cofrestredig sydd mewn perygl fel Castell Rhiw'r Perrai.
Bydd ein deiseb nawr yn cael ei thrafod gan Bwyllgor Deisebau'r Senedd brynhawn dydd Llun 11 Medi o 13:30 lle byddant yn penderfynu sut y gallant fwrw ymlaen â'n deiseb ac a fydd yn cael ei hargymell ar gyfer dadl yn y cyfarfod llawn. Gallwch wylio'r drafodaeth yn fyw, a byddwn yn cynnwys y ddolen cyn bo hir. Diolch i'n holl gefnogwyr a hyrwyddodd y ddeiseb dros y chwe mis diwethaf. Rydym yn falch iawn ein bod rhyngom wedi cael 7,469 o lofnodion ar-lein, a 3,031 ar bapur. Darllenwch ein deiseb  Mae ffigurau brawychus gan Cadw wedi cadarnhau bod 14-14.5% o Henebion Cofrestredig o bwysigrwydd cenedlaethol yng Nghymru “mewn perygl” – llofnodwch ddeiseb gan y Senedd i wneud cynlluniau rheoli cadwraeth ar gyfer pob un ohonynt yn orfodol. Mae Henebion Cofrestredig i fod i gael eu hamddiffyn er mwyn diogelu archaeoleg ac adeiladau fel y gall cenedlaethau'r dyfodol ddysgu o'n gorffennol.
Mae cofrestru yn nodi henebion sydd o bwysigrwydd cenedlaethol i Gymru – sydd o bwys nid yn unig yn lleol, ond hefyd i dreftadaeth ddiwylliannol ehangach Cymru. Maent yn enghreifftiau prin, ac mae gan lawer ohonynt arwyddocâd rhyngwladol sy'n denu ymwelwyr o bob cwr o'r byd. Ar hyn o bryd mae 4,229 o Henebion Cofrestredig dynodedig yng Nghymru. Mae amcangyfrifon presennol Cadw, Gwasanaeth Amgylchedd Hanesyddol Cymru, yn dangos bod tua 14%-14.5% o'r rhain mewn perygl. Mae llawer o henebion yn sefydlog, mae angen rheoli eraill er mwyn arafu neu osgoi effeithiau dirywiad naturiol. Mae gwefan Cadw yn awgrymu y gallai fod yn ddefnyddiol i berchnogion Henebion Cofrestredig lunio Cynllun Rheoli Cadwraeth i arwain eu penderfyniadau, ond nid yw'n ofyniad. Mae Castell Rhiw'r Perrai, Heneb Gofrestredig yn Ne Ddwyrain Cymru, yn enghraifft o reolaeth wael ar ein hamgylchedd hanesyddol. Mae'n bensaernïol unigryw ac yn arwyddocaol yn hanesyddol fel yr unig gastell pasiant yng Nghymru, a adeiladwyd i'w arddangos ac nid ar gyfer amddiffyn. Ym mis Rhagfyr 1941 cafodd ei ddifetha gan dân ac mae'n dal i fod yn adfail mewn perygl ar ôl dirywio yn y blynyddoedd ers hynny. Mae un o’r tyrau wedi disgyn a heb ymyrraeth ystyriol bydd yn dirywio ymhellach ac yn cael ei golli’n fuan… Mae disgrifiad dynodiad Cadw yn cynnwys: “Mae Castell Rhiw’r Perrai yn enghraifft brin o gastell ffug sylweddol o’r Adfywiad Jacobeaidd... Mae'r heneb o bwysigrwydd cenedlaethol oherwydd ei photensial i wella ein gwybodaeth am fywyd cymdeithasol, domestig a gwleidyddol ôl-ganoloesol a dylunio pensaernïol y cyfnod. Yn nodedig, roedd soffistigeiddrwydd cynllun Jacobeaidd yn Rhiw’r Perrai yn ddigynsail ar y pryd yng Nghymru”. Mae Castell Rhiw'r Perrai hefyd yn Adeilad Rhestredig Gradd 2*. Ar hyn o bryd mae 30,093 o Adeiladau Rhestredig dynodedig yng Nghymru. Mae amcangyfrifon presennol gan Cadw yn dangos bod rhwng 8%-8.5% o'r rhain “mewn perygl”. Mae Ymddiriedolaeth Cadwraeth Castell Rhiw’r Perrai yn deisebu’r Senedd i wneud Cynlluniau Rheoli Cadwraeth yn orfodol ar gyfer Henebion Cofrestredig sydd mewn perygl, er mwyn osgoi esgeulustod a’u colli wedi hynny. Llofnodwch a rhannwch y ddeiseb cyn iddi gau ar 18 Gorffennaf 2023 - mae angen 10,000 o lofnodion er mwyn iddi gael ei hystyried ar gyfer dadl yn y Senedd. Ym mis Ionawr 2023 cymeradwyodd Cyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili gynigion i addasu adeiladau allanol wrth ymyl Castell Rhiw’r Perrai yn gymuned breswyl heb unrhyw gynlluniau ar gyfer Castell Rhiw’r Perrai, adeilad o bwysigrwydd hanesyddol enfawr ac sydd mewn perygl. Roedd Country Life Magazine o'r farn bod y cyfle coll hwn yn sgandal genedlaethol mewn erthygl ym mis Chwefror 2023. Dysgwch fwy am Henebion Cofrestredig ar wefan Cadw Wrth i'r ddeiseb i warchod henebion cofrestredig mewn perygl agosáu at 2,000 o lofnodion rydym yn derbyn newyddion gan un o'n haelodau yn casglu llofnodion gan drigolion blaenorol o Gymru yn Awstralia. Roedd Heather Powell yn weithgar iawn yn cefnogi'r Ymddiriedolaeth cyn iddi symud i Awstralia yn 2004. Cafodd ei magu yn Llaneirwg, a bu'n byw yn Rhydri yn ddiweddarach, gan ddod yn un o aelodau cynnar yr Ymddiriedolaeth - rydyn ni'n dwli ar ei stori:
"Mae llawer o ymwelwyr o bob cenedl yn dod i'r ardal hon, o Perth, dair awr i ffwrdd, am benwythnos, sawl gwaith y flwyddyn, neu'n hedfan i mewn o rannau eraill o'r wlad. Mae gan gymaint dw i wedi cyfarfod atgofion o Gymru. Gwenodd un Almaenwr a dweud, mewn acen drwchus, "Bannau Brycheiniog". Wrth aros mewn clinig, dywedodd dynes wrthyf, roedd teulu ei gŵr o Gymru, dywedodd "pentref bach na fyddech yn ei adnabod", ac roedd yn gartref i mi, Llaneirwg!
"Mae gan rai o'r llofnodwyr gysylltiadau â Chymru. Yr wythnos diwethaf, gyda ffrind, yn cael coffi, fe wasgon ni i mewn i rywle, yn edrych dros y cefnfor, ac wrth ymddiheuro i fy nghymydog, fe wnaethom ddatblygu sgwrs. Roedd hi'n Gymraes! Roedd hi’n dod o Fachen! Roedd hi wedi mynd i Ysgol Basaleg, fel fi! Felly daeth Judy 'Hawkins' (enw morwynol), a'i gŵr adref gyda mi, i gael paned o de a sgwrs wâr (a llofnodi ein deiseb). "Boed y gwaith yn 400 can mlwydd oed, (Rhiw’r Perrai yn 2026), neu 65,000 o flynyddoedd, (celf cerrig ein cenedl frodorol gyntaf), mae angen ei amddiffyn. "Mae Caerffili wedi ei bendithio, yn ysblennydd gyda'i chastell Normanaidd, dw i'n meddwl mai dim ond Windsor sy'n fwy o faint a dw i'n cofio mynd â'n myfyriwr cyfnewid Ffrengig i mewn i'r neuadd wledda i fwynhau ein pecyn bwyd, allan o'r glaw. Fe wnaeth argraff addas arno. "Cafodd Rhiw’r Perrai, yn wahanol i Gaerffili, ei adeiladu mewn arddull fodern o'r 17eg ganrif, gan Thomas Morgan o Fachen, yn cyfuno brics a gwaith maen, wedi'i rendro drosodd. Gobeithio y bydd y darllenwyr yn chwilio am y ddeiseb isod i helpu i achub yr adeilad pwysig hwn. Diolch i chi i gyd – Heather Powell." Arwyddwch y ddeiseb i Senedd Cymru yn gofyn am reolaeth gadwraeth i henebion cofrestredig sydd mewn perygl, fel Castell Rhiw’r Perrai. Ym mis Ionawr 2023 cymeradwyodd Cyngor Bwrdeistref Sirol Caerffili gynigion i addasu adeiladau allanol wrth ymyl Castell Rhiw’r Perrai yn gymuned breswyl heb unrhyw gynlluniau ar gyfer Castell Rhiw’r Perrai, adeilad o bwysigrwydd hanesyddol enfawr ac sydd mewn perygl. Credwn y bydd y cynigion yn effeithio'n anadferadwy ar osodiad yr heneb gofrestredig a'r Castell Rhestredig Gradd 2*, a'i Ardd Gofrestredig Gradd 2 a'i barcdir, a difrodi, yn hytrach na gwella bioamrywiaeth werthfawr yr ardal. Roedd Country Life Magazine o'r farn bod y cyfle coll hwn yn sgandal genedlaethol mewn erthygl ym mis Chwefror 2023. Dywedodd Athena, Cultural Crusader, “Dros nifer o ddegawdau, mae Cadw wedi methu'n gyson â rhoi'r gefnogaeth sydd ei hangen arno... Mae'r gwobrau ariannol o ailddatblygu cyffiniau Castell Rhiw'r Perrai bob amser wedi bod yn allweddol i reoli'r adfeilion yn effeithiol yn y dyfodol. O ble arall mae'r arian yn mynd i ddod? Nawr, heb unrhyw wrthwynebiad gan Cadw, mae'r allwedd honno wedi'i rhoi’r gorau iddi. Ni chafodd y cais cynllunio ei alw i mewn gan y gweinidog sy'n gyfrifol ychwaith. Yn sicr, nid yw Athena yn ystyried dyfodol y castell — yng ngeiriau llythyr y gweinidog 'fel mater nad yw'n debygol o achosi cryn ddadlau y tu hwnt i'r ardal gyfagos'. Dylai cefnu ar Gastell Rhiw’r Perrai yn gyfnewid am addewidion amwys fod yn sgandal genedlaethol.” Darllenwch erthygl lawn Country Life Magazine Llofnodwch ddeiseb i Senedd Cymru yn gofyn am reolaeth gadwraeth ar gyfer henebion cofrestredig sydd mewn perygl, fel Castell Rhiw'r Perrai.
|
RSS Feed